Projekt: ŻYDZI - POLACY. PRZYWRACANIE TOŻSAMOŚCI, UZDRAWIANIE PAMIĘCI

english version

Centralnym wydarzeniem projektu jest wystawa poświęcona najsłynniejszemu rabinowi Poznania i Wielkopolski Akivie Egerowi (1761-1837). Wystawa prezentuje jego życie i działalność, przybliża warunki, w jakich pracował i nauczał, ukazuje krąg uczniów i wpływ Rabina na późniejsze pokolenia. Akiva Eger sprawował swój urząd w Poznaniu od 1814/1815 do 1837 r. Ta wybitna postać społeczności żydowskiej jest słabo znana współczesnym mieszkańcom grodu Przemysła, choć  biogram Akivy Egera odnotowuje każda encyklopedia, a jego dzieła nadal są studiowane przez religijnych Żydów, dla których jest jednym z najwybitniejszych rabinów ostatnich wieków, niepodważalnym autorytetem w sprawach wiary i interpretacji prawa.

Fragment obrazu Juliusza Knorra (1838)
w zbiorach Muzeum Miasta Poznania

Projekt jest kontynuacją starań wielu poznańskich środowisk, stawiających sobie za cel przywracanie mieszkańcom Poznania ich historycznej tożsamości, na którą składa się też pamięć o żyjącej w tym mieście przez wieki żydowskiej społeczności, wymordowanej przez Niemców podczas drugiej wojny światowej. Od 1998 r. w Poznaniu corocznie organizowany jest Dzień Judaizmu, w trakcie którego ma miejsce szereg wydarzeń poświęconych problemom dialogu międzyreligijnego oraz upowszechniających kulturę i historię żydowską. Wystawa poświęcona rabinowi Akivie Egerowi jest częścią XI Dnia Judaizmu w Poznaniu (otwarcie wystawy 14 stycznia 2008 r. o godz.17.00 w Muzeum Archidiecezjalnym przy ul. Lubrańskiego 1). Warto zauważyć, że wydano już kilka publikacji dotyczących bezpośrednio dziejów poznańskich Żydów, np. numer Kroniki Miasta Poznania w 2006 r., Czerpiąc z korzenia szlachetnej oliwki – bogato ilustrowaną, 400 stronicową książkę dokumentującą Dzień Judaizmu w Poznaniu 2004-2008; zorganizowano również wystawy muzealne - np. wystawę judaików w Muzeum Sztuk Użytkowych w 2000 r., wystawę poświęconą historii poznańskich Żydów w Muzeum Historii Miasta w 2007 r.

Idea wystawy nawiązuje do ekspozycji przygotowanej w 1937 r. w Berlinie w stulecie śmierci Akivy Egera. Poznańska wystawa, dzięki katalogowi z 1937 r., chce choć w skromnym wymiarze tamtą wystawę odtworzyć. Prezentowane eksponaty (oryginalne obiekty oraz fotogramy) pochodzą przede wszystkim ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu, Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie oraz Centrum Judaicum w Berlinie.

Plakat .pdf

W realizacji projektu uczestniczą:
Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich (Poznań)
Stowarzyszenie COEXIST (Poznań)
Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (Poznań)
Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP (Poznań)
Żydowski Instytut Historyczny (Warszawa)
Stfiftung Neue Synagoge “Centrum Judaicum” (Berlin)
Det Jødiske Museum, DMT Trondheim (Norwegia)

Otwarcie wystawy miało miejsce 14 stycznia 2008 r. o godz.17.00 w Muzeum Archidiecezjalnym przy ul. Lubrańskiego 1.
Kurator: Rafał Witkowski, otwarcie: Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich
Wykład „Poznań w czasach rabina Akivy Egera”, dr hab. Krzysztof Makowski UAM

fot.Maciej Kaczyński


Pobierz KATALOG WYSTAWY


Rabin Akiva Eger w otoczeniu dwóch dayamim. Fragment obrazu Juliusza Knorra (ok. 1838 r.), olej na płótnie; Muzeum Historii Miasta Poznania. Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu.


Akiva Eger jako nadrabin (Oberrabbiner) w Poznaniu; Jacob H. Sinason, The Gaon of Posen, Jerusalem – New York 1991, s. 67


Dümler, Portret rabina Jacoba Egera z Poznania, litografia wykonana ok. 1830 r., ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu


NN. Portret rabina Szlomo (Salomona) Egera z Poznania, rysunek piórkiem, ze zbiorów Muzeum Żydowskiego Instytutu Historycznego


K.W. Kielisiński, Żyd z Poznania, akwaforta z 1843 r. ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej PAN

J.P. Norblin, Żyd przedający towary po ulicy (Marchand juiv ambulans), ok. 1800 r., litografia barwna. Muzeum Narodowe w Poznaniu


Widok Leszna ok. 1790 r., Paul Voigt, Aus Lissas erster Blütezeit, Lissa 1906.


Dawna i obecna fasada synagogi w Lesznie (opr. Tomasz Tritt); ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Lesznie

Fasada synagogi w Lesznie, pocztówka z końca XIX w.; ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Lesznie

Aron ha-Kodesz synagogi w Lesznie, koniec XIX w.; ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Lesznie

Odnowiona fasada synagogi w Lesznie; ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Lesznie

Widok synagogi w Rawiczu na pocztówce z końca XIX w., ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Widok synagogi w Mirosławcu na pocztówce z końca XIX w., ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Synagoga Gminy Braci przy ul. Szewskiej; fragment litografii O. Von Gerheima, Pamiątka z Poznania, na podstawie rysunku Gustawa Taubera z 1856 r.; ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu

Fasada Synagogi Stowarzyszenia Dobroczynności przy ul. Dominikańskiej, fot. z pocz. XX w.


Wnętrza Starej Synagogi przy ul. Żydowskiej, fot. S. Jaffé, ok. 1908 r.; ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Wnętrze Synagogi Nehemiasza przy ul. Żydowskiej, fot. S. Jaffé, ok. 1908 r.; zdjęcie ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Aron ha-Kodesz w Synagodze Nehemiasza przy ul. Żydowskiej, fot. S. Jaffé, ok. 1908 r.; zdjęcie ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM


Wnętrze Starej Synagogi przy ul. Żydowskiej, fot. S. Jaffé, ok. 1908 r.; ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Aron ha-Kodesz Nowej Synagogi przed zniszczeniem przez Nazistów. Pocztówka ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Fasada Nowej Synagogi przed zniszczeniem przez Nazistów. Pocztówka ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM


Aron ha-Kodesz Nowej Synagogi przed zniszczeniem przez Nazistów. Pocztówka ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Fasada Nowej Synagogi przed zniszczeniem przez Nazistów. Pocztówka ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM

Stary budynek szpitala dla ubogich fundacji S.B. Latza, przy narożniku ul. Stawnej i Wronickiej, zaginiona akwarela z lat 1837-1845, Muzeum Historii Miasta Poznania. Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu.

Budynek szpitala dla ubogich fundacji S.B. Latza, przy narożniku ul. Stawnej i Wronickiej, koniec XIX w.


Schronisko dla starców i zniedołężniałych fundacji S.B. Latza, pocztówka ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM


Strona tytułowa Dziennika Urzędowego Królewskiej Regencji w Poznaniu, nr 31 z dnia 30 lipca 1833, zawierająca obwieszczenie o wprowadzeniu Tymczasowego Zarządzenia względem Żydostwa w Wielkim Księstwie Poznańskim, ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM.


Patent naturalizayjny Simona Kronthala z 1834 r. reprodukcja z A. Kronthal, Aus einem jüdisches Leben des vorgien Jahrhunderts, Jüdische Familien-Forschung, 1931, s. 274; ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM.

Zbiór objaśnień nowych praw dotyczących Żydów wielkopolskich od 1833 r., przygotowany przez W.I. Eichborna.

Strona tytułowa podręcznika do nauki języka polskiego opracowanego przez Dawida Caro i wydanego w Poznaniu w 1831 r.; ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM.

Salomon Plessner, współpracownik rabina Akivy Egera; Jacob H. Sinason, The Gaon of Posen, Jerusalem – New York 1991, s. 47.

Strona tytułowa jednego z pism Salomona Plessnera


Widok cmentarza żydowskiego przy ul Głogowskiej w Poznaniu pocz. XX w.; ze zbiorów Biblioteki Głównej UAM.

Nagrobek rabina Akivy Egera na starym cmentarzu żydowskim przy ul Głogowskiej; negatyw ze zbiorów Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze; repr. Muzeum Okręgowe w Lesznie


Strona tytułowa biografii rabina Akivy Egera napisanej przez Salomona Levysona


Strona tytułowa biografii rabina Akivy Egera napisanej przez Saula Izaaka Kaempfa (wersja hebrajska)

Strona tytułowa biografii rabina Akivy Egera napisanej przez Saula Izaaka Kaempfa (wersja niemiecka)

Artykuł o rodzinie Egerów w hebrjaskiej gazecie Ha-Tsfira z 24 lutego 1888 r.

Strona tytułowa biografii rabina Akivy Egera napisanej przez Leopolda Wreschnera, rabina w Szamotułach


Projekt  „Żydzi - Polacy. Przywracanie tożsamości, uzdrawianie pamięci” to także spotkania studyjne i warsztaty (15 stycznia 2008 r.) poświęcone postaci rabina Akivy Egera i kulturze żydowskie:
- w Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, ul. Stawna 10 - warsztat dla bibliotekarzy i animatorów kultury:
godz. 9.00 – obrzędy i tradycje żydowskie oraz działalność edukacyjna Muzeum Żydowskiego w Trondheim – Henrietta Khan, Rita Abrahamsen,
godz. 11.00 – warsztaty z języka hebrajskiego – zapoznanie z językiem, litery alfabetu, podstawowe słowa, nauka piosenek – dr Rafał Witkowski,
godz. 13.00 – charakterystyka muzyki żydowskiej – Magdalena Perkowska.
- w Akademii Sztuk Pięknych o g. 12.00 - modernizacja i adaptacja żydowskich obiektów zabytkowych na ośrodki kultury (m.in. rewitalizacja synagogi w Trondheim, projekt odnowienia synagogi w Buku).

Uzupełnieniem tych działań jest publikacja broszury informacyjnej dla zwiedzających wystawę. W publikacji znajdują się podstawowe informacje o Rabinie oraz o samym judaizmie. 

Wsparcie udzielone przez Islandię, Liechtenstein, i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, a także ze środków budżetu
Rzeczpospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych